ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ- 'ਵੰਡ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਦਿਵਸ' ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ, ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਅੰਬੇਡਕਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਗੇਟ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀਸ਼ਨ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦੀਆਂ ਝਲਕੀਆਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ, ਉਜਾੜੇ ਦੇ ਦਰਦ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਰਟੀਸ਼ਨ ਦੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਜਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਯਾਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ।
ਸਮਾਗਮ ਦੌਰਾਨ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਪੁਰੀ, ਕਿਸ਼ਵਰ ਦੇਸਾਈ ਅਤੇ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਵੰਡ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਅਤੇ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ। ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਵੰਡ ਸਿਰਫ਼ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਲੱਖਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਯਾਦਾਂ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਅਨੁਭਵ ਹੈ।
ਕਰਨਲ ਅਨਿਲ ਭਾਟੀਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਜੀ, ਡਾ. ਈਸ਼ਾ ਦਾਸ ਭਾਟੀਆ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਜਨ ਸਨ ਅਤੇ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖਮੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ। ਭਾਟੀਆ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਰਾਤ ਲਾਲਟੈਣ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਕਈ ਜ਼ਖਮੀਆਂ ਦਾ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗੋਲੀਆਂ ਕੱਢੀਆਂ। ਇਲਾਜ ਦੌਰਾਨ ਕੱਢੀਆਂ ਗਈਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਜ਼ਖਮੀਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਬੂਤ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਨੇ ਜ਼ਖਮੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਰਜਿਸਟਰ ਅਤੇ ਸੂਚੀਆਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਬੂਤ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਇਹ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਰਾਮਦ ਕਰ ਲਏ ਗਏ। ਬਰਾਮਦ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਉਸਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਰਫਿਊ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਨੇ ਗੋਲੀਆਂ ਲਈਆਂ ਅਤੇ ਸਬੰਧਤ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਮਾਲਵੀਆ ਨੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।
ਜਗਮੋਹਨ ਭਾਰਦਵਾਜ ਨੇ ਪਾਰਟੀਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਉਜਾੜੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸ਼ੇਖੂਪੁਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਕਲਸਾਰਾ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੋਂ ਸੁਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਰਾਹੀਂ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪੂਰੀ ਯਾਤਰਾ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖਿਆ।
ਉਸਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਰਾਵੀ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤੀ ਸਰਹੱਦ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਤੋਂ ਬਹੁਤਾ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਜਾੜੇ ਦੇ ਦਰਦ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਵੰਡ ਦੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਉਹ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਕਿ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।