BREAKING NEWS
ਵਿਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਾਹਨੀ ਨੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਪੁੱਜੇ 55 ਸਿੱਖ ਤੇ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦਾ ਕੀਤਾ ਸਵਾਗ਼ਤਕੀ ਹਰਿਆਣਾ ਕਮੇਟੀ ਮਾਮਲਾ ਸ਼ੋ੍ਰਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਕਮਜੋਰ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਕਾਰਨ ਹਾਰਿਆਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਨੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦਾ ਨਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਦਾ ਕੀਤਾ ਧੰਨਵਾਦਕੇਕੇਯੂ ਵੱਲੋਂ ਐੱਸਕੇਐੱਮ ਦੇ ਸੱਦੇ ਤੇ 3 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਭਰ 'ਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਸੱਦੇ ਤਹਿਤ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਬੰਦੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ਜਥੇ ਨੂੰ ਹੀ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲੀਸ ਨੇ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲਿਆ, ਫੇਰ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦੇ ਕੇ ਛੱਡਿਆਹਰਿਆਣਾ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਬੀਜ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਬੀਜਿਆ ਪਾਣੀ ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਪਾਇਆ-ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਸਲਿਆਂ ’ਚ ਦਖ਼ਲ

ਲਾਈਫ ਸਟਾਈਲ

ਸਿੱਖ ਮਿਨੀਏਚਰ ਪੇਂਟਿੰਗਜ਼ - ਇਕ ਖੋਜ ਦੀ ਯਾਤਰਾ

 ਡਾ ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸਰਨਾ/ਕੌਮੀ ਮਾਰਗ ਬਿਊਰੋ | August 06, 2022 06:42 PM

 

                             ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਕੋਈ ਇਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕੌਫੀ ਟੇਬਲ ਬੁੱਕ ਦੇ ਕਵਰ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ,  ਸਿੱਖ ਮਿਨੀਏਚਰ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੈੱਟ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ   ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਹਰੇਕ ਪੇਂਟਿੰਗ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਲੁਡਵਿਗ ਡਬਲਯੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨ ਰਚਨਾ "ਟਰੈਕਟੈਟਸ ਲੋਜੀਕੋ ਫਿਲਾਸਫੀਕਸਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸਮਾਪਤ ਕੀਤਾ: "ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ,  ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਪਚਾਪ ਲੰਘਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈਉਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬੋਲਣ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ

  ਲੇਖਕ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਮਿਨੀਏਚਰ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ,  ਇਸਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ,  ਵਿਸਤਾਰ,  ਸ਼ੈਲੀਗਤ ਉਧਾਰ ਅਤੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੈ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਸਿੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ

      ਡਾਗੁਰਦੀਪ ਕੌਰ ਦਾ ਜਨਮ 1984 ਵਿੱਚ ਬਰੇਲੀ,  ਯੂਪੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਸਰਦਾਰ ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਉਸਨੇ ਬਰੇਲੀ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਡਰਾਇੰਗ ਅਤੇ ਪੇਂਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਐਮ..ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਯੂਜੀਸੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਜੂਨੀਅਰ ਰਿਸਰਚ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਵੀ ਜਿੱਤੀ ਉਸਨੇ ਸਿੱਖ ਮਿਨੀਏਚਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਬਾਰੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਲਵਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ 2019 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਉਸਦੀ ਖੋਜ ਅਠਾਰ੍ਹਵੀਂ-ਉਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਕਾਂਗੜਾ ਅਤੇ ਗੁਲੇਰ ਦੀਆਂ ਲਘੂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਉਸਦੀ ਖੋਜ ਦਾ ਖੇਤਰ ਸਿੱਖ ਲਘੂ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਮੁਗਲ-ਰਾਜਪੂਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਪਰਸਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵ  ਹੈ ਉਸਨੇ 14 ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ ਅਤੇ 13 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਪਰ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ ਉਸਨੇ 2021 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ,  ਕੁਝ 'ਗੁਰਮੁਖੀ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤੰਤਰ ਦੇਵਤੇਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਉਸਦੀ ਦੂਜੀ ਕਿਤਾਬ 'ਸਿੱਖ ਮਿਨੀਏਚਰ ਪੇਂਟਿੰਗਜ਼ਪੈਟਰੋਨੇਜ,  ਐਕਸਟੈਂਸ਼ਨ,  ਸਟਾਈਲਿਸਟ ਬੋਰੋਇੰਗਸ ਐਂਡ ਇੰਫਲੂਏਂਸ' 2022 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ,  ਜੋ ਕਿ ਨੌਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ ਨੂੰਹ,  ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਫਰਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ,  ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਬੜੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਕੀਤੀ  ਉਸਦਾ ਅਨੁਭਵ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੀ

      ਲੇਖਿਕਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਲਿਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖ ਲਘੂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹਨ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਏ ਗਏ ਸ਼ਬਦ ‘ਸਿੱਖ ਮਿਨੀਏਚਰ ਪੇਂਟਿੰਗਜ਼’ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿਆਪਕ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਇਹ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ,  ਸਗੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸਰਪ੍ਰਸਤਾਂ ਲਈ ਸਰਗਰਮ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੀ ਹੈ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ,  ਪੁਰਾਣੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ,  ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਇੱਕੋ ਹੈ,  ਜੋ ਸਿੱਖ ਕਲਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਾਤਰ ਅਤੇ ਸੁਆਦ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ  ਇਸਨੂੰ ਇਸਦੇ ਮੁਗਲ ਅਤੇ ਰਾਜਪੂਤ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਸਤਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਸੱਚੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਭਾਵੇਂ,  ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫਲਸਫਾ ਮੂਰਤੀ-ਪੂਜਾ ਵਿਰੋਧੀ ਹੈ,  ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿਆਰ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਭਰੀਆਂ,  ਨਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਜੋ ਕੋਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੱਬ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ,  ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇਗਾ (ਬਚਿੱਤਰ ਨਾਟਕ,  ਛੰਦ 6,  ਚੌਪਈ/ਛੰਦ 32) ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਯਾਦਾਂ ਲਈ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਚ ਚਿੱਤਰਣ ਦੀ ਕਲਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ ਮੇਰੀ ਰਾਏ ਵਿੱਚ,  ਇਹ ਲੇਖਕ ਦੀ ਇੱਕ ਦਿਲਚਸਪ ਅਤੇ ਜਜ਼ਬ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਹਾਨ ਰਚਨਾ ਹੈ

    ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਪੰਦਰਾਂ ਅਧਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਪਹਿਲੇ ਦਸ ਅਧਿਆਏ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੱਕ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਲਘੂ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ ਬਾਕੀ ਪੰਜ ਅਧਿਆਏ ਰਾਮ ਰਾਇ,  ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਦਾਰਾਂ,  ਸਿੱਖ ਦਰਬਾਰਾਂ,  ਗੁਲੇਰ ਅਤੇ ਕਾਂਗੜਾ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਪੇਂਟਿੰਗਜ਼ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਮ ਪਾਠਕ ਲਈ ਕੀਮਤੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਪੁਸਤਕ ਸਿੱਖ ਲਘੂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੁਢਲੇ ਕੁਲੀਨਤਾ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ ਉਸਨੇ 'ਫੋਟੋ ਕ੍ਰੈਡਿਟਦੇ ਤਹਿਤ ਪੰਨਾ 252 'ਤੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਘੂ ਚਿੱਤਰ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਹਰ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ

 

Have something to say? Post your comment

 

ਲਾਈਫ ਸਟਾਈਲ

ਮਿਜ਼ੋਰੰਮ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਡਾ. ਕੰਬਾਹਪਤੀ ਵਲੋਂ ਸਾਇੰਸ ਸਿਟੀ ਕਪੂਰਥਲਾ ਦਾ ਦੌਰਾ

ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਸਾਂਭ ਲਈ ਜਲਗਾਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ.ਸਾਇੰਸ ਸਿਟੀ ਵਲੋਂ ਵੈਬਨਾਰ

ਚੌਹਾਲ ਨੇਚਰ ਅਵੇਅਰਨੈਸ ਕੈਂਪ ਦੀ ਸਥਾਪਤੀ ਨਾਲ ਖਿੱਤਾ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਉੱਭਰੇਗਾ: ਲਾਲ ਚੰਦ ਕਟਾਰੂਚੱਕ

ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਲਈ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਯੋਗ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ- ਨੂਰਾ ਕੌਰ

ਮਾਣ ਧੀਆਂ ਤੇ' ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਦਸਵੇਂ ਸਥਾਪਨਾ ਦਿਵਸ ਮੌਕੇ ਕੀਤਾ 100 ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਖ਼ਸ਼ੀਅਤਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ

ਪੰਜਾਂ ਪਾਣੀਆ ਦੇ ਵਾਰਸੋ ! ਆਉ ਆਪਣੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਤੇ ਫਸਲਾਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਆਵਾਜ ਬੁਲੰਦ ਕਰੀਏ

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਸੁਨੱਖੀ ਪੰਜਾਬਣ ਦੇ ਆਡੀਸ਼ਨ 5 ਕਰਵਾਏ ਗਏ

ਗੁਰਸਿੱਖ ਜੋੜੇ ਨੇ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਦਹੇਜ ਅਤੇ ਸਾਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਕੇ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲਈ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੁਨੇਹਾ

ਈਕੋਸਿੱਖ ਨੇ ਵੈਟੀਕਨ 'ਚ ਵਾਤਾਰਵਰਣ ਸੰਬੰਧੀ ਕਾਨਫਰੰਸ 'ਚ ਕੀਤੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ

ਚਿੜੀਆਘਰ ਵਿੱਚ ਸਾਇਕਲਿੰਗ ਦੇ ਸ਼ੌਕੀਨ 10 ਰੁਪਏ ਦੀ ਟਿਕਟ ਨਾਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਪਣਾ ਸ਼ੌਕ ਪੂਰਾ- ਹਰਪਾਲ ਸਿੰਘ